ಕಳೆದ ವಾರ ನಾನು ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ಸುತ್ತಾಡುತ್ತಿದ್ದೆ. ಇದು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಅನ್ನಿಸುವಷ್ಟು ಕಪ್ಪು ನೆಲ, ಶೀಳುವ ಗಾಳಿ, ಉಕ್ಕುವ ಗಂಗೆಗಿಂತಲೂ ಸಮರ್ಪಕವಿದ್ದ ವಿಶಾಲವಾದ ಬಯಲು, ಅಲ್ಲಿಯೂ ಇಲ್ಲೊಂದು ಬಾಗಿಲ ಮನೆ, ದೂರದಲ್ಲಿ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಎದ್ದಿರುವ ಬೆಟ್ಟ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೊಂದು ಕೋಟೆ, ಪದ್ಧತ ಉಚ್ಚರಿಸುವ ಸಾಲುಸಾಲು ಫಾರ್ಮ್ಗಳು, ಅಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಜಾಲಿ ಗಿಡಗಳು; ಧಾರವಾಡ-ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಗಳ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ನಗರದ ಪ್ರಭಾವ ತತ್ತಿ ಕೊಂಡ ಸಮೃದ್ಧವಾದ ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಕಬ್ಬು, ಹೂಕೋಸು, ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಟೊಮೆಟೊ ಬೆಳೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಜಮೀನು ಸಹ ಒಂದು ಕಳಿಯಲ್ಲದೇ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ.
ಬಿಡುವಾದ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ಆನಂದಿಸುತ್ತ ಬೈಕಿನಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಮನದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ವಾರ ಒಂದು ಸುದ್ದಿ ಕಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಬಂದಿತ್ತು- ‘ಸಿಡಿಲಿಗೆ ಏಳು ಬಲಿ’. ಈ ಸುದ್ದಿ ವರ್ಷವರ್ಷ ಬರುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಸಲವೂ ಬಲಿಗಳು ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಯಾವುದೋ ಊರಿನ ಕೃಷಿಕರದ್ದೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.
ಇದರ ಮರ್ಮಯೋಗದಲ್ಲಿಯೂ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಇದೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷಿನಲ್ಲಿ ‘ಲೈಟ್ನಿಂಗ್ಗೆ ಬಲಿ’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಮಿಂಚು ಬಲಿ ಅನ್ನಲಿ, ಸಿಡಿಲು ಅಂತಾರೆ. ತುಂಬು ಪದದಲ್ಲಿ ಮಧುರತೆಯಿದೆ. ಸಿಡಿಲಿಗೆ ಘಾತಕ ಧ್ವನಿಯಿದೆ.
ಹತ್ತಿಯಂಥ ಬಿಳಿ ಮೋಡಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಮಳೆ ಹೊತ್ತ ಕಾರ್ಮೋಡಗಳು ಗರ್ಭ ತುಂಬಿದ ಬಾಣಂತಿಯರ ಹಾಗೆ. ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನಂತೆ ಸಾಗುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಮೋಡಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಹನಿಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಮಂಜಿನ ಹರಳುಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಹರಳುಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಉಜ್ಜಿಕೊಂಡಾಗ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್ ಚಾರ್ಜ್ ಆಗುತ್ತವೆ. ಅಂದರೆ, ಕೆಲವು ಹರಳುಗಳಲ್ಲಿ (-) ಶಕ್ತಿಯಿರುವ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ಗಳು ಶೇಖರಣೆಯಾಗಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ಗಳು ಇಲ್ಲದ ಹರಳುಗಳಲ್ಲಿ (+) ಶಕ್ತಿ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ಎರಡು ವಸ್ತುಗಳ ನಡುವೆ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಕಾಣುವಾಗ ಅಲ್ಲಿ ‘ಟೆನ್ಶನ್’ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನೇ ‘ವೋಲ್ಟೇಜ್’ ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ. ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ಇಂಥ ‘ಟೆನ್ಶನ್’ ಇಷ್ಟವಾಗಲ್ಲ. ಅದು ಸದಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸಮತೋಲನದಲ್ಲಿರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಈ (+) ಮತ್ತು (-) ತುದಿಗಳು ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಬಂದರೆ ಒಮ್ಮೆಲೆ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ಗಳು ಅಧಿಕ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ಕಡಿಮೆ ದಿಕ್ಕಿನತ್ತ ಹರಿಯಬಿಡುತ್ತವೆ. ಈ ಹರಿಯುವಿಕೆಯನ್ನೇ ನಾವು ‘ಕರೆಂಟ್’ ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ. ಗಡಿಯಾರದ ಸೆಲ್ಗಳ ತುದಿಗಳಲ್ಲಿ (+) ಮತ್ತು (-) ಎಂದು ಬರೆದಿರುತ್ತದೆ. ಅದರ ಅರ್ಥ (-) ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ಗಳನ್ನು ಶೇಖರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು. ಸೆಲ್ಲಿನ ಮಧ್ಯ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ವಿರುದ್ಧ ತುದಿಗೆ ಹರಿಯದ ಹಾಗೆ ರಾಸಾಯನಿಕ ಗೋಡೆ ಕಟ್ಟುತ್ತಾರೆ. ಸೆಲ್ಲನ್ನು ಗಡಿಯಾರಕ್ಕೆ ಹಾಕಿದಾಗ ಕೈಡಿಯಂತೆ ಬಂದಿಯಾಗಿರುವ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ಗಳಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಸಿಕ್ಕಂತಾಗಿ ವಿರುದ್ಧ ತುದಿಗೆ ಓಡಿಬರುತ್ತವೆ. ಸೆಲ್ಲನ್ನು ರೀಚಾರ್ಜ್ ಮಾಡುವುದೆಂದರೆ ಓಡಿಹೋದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ಗಳನ್ನು ಬಲವಂತದಿಂದ ಜೈಲಿಗೆ ಅಟ್ಟುವುದೂ ಅಷ್ಟೇ.
ಮೋಡಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ (-) ಮೋಡಗಳು ಭೂಮಿಯ ಕಡೆಗೆ ನೇತಾಡುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. (+) ಮೋಡಗಳು ಮೇಲೆ ಮೇಲೆ ಹೋಗಿಬಿಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿರುವ ನಾವುಗಳು, ಮರಗಳು, ಕಂಬಗಳು, ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ಗಳು ನೇತಾಡುವ ಮೋಡಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ನಮ್ಮ ಮತ್ತು ಮೋಡದ ನಡುವೆ ‘ಟೆನ್ಶನ್’ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಟೆನ್ಶನ್ ತಡೆಯಲಾಗದ ಹಂತಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ ಪ್ರಕೃತಿ ಒಂದೋ ಹತ್ತಿರದ (+) ಮೋಡಕ್ಕೆ (Cloud to Cloud) ಇಲ್ಲಾ ಕಣಗಳೊಳಗೆ (intra cloud) ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ಗಳನ್ನು ಹರಿಸುತ್ತದೆ. ಆಕಾಶದಲ್ಲೇ ಮಿಂಚು ಹೊಳೆಯುವುದು ಹೀಗೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ (+) ಮೋಡಗಳಿಗಿಂತ ಭೂಮಿಯೇ ಹತ್ತಿರವಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ಮರ, ಮನುಷ್ಯ, ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್.. ಯಾವುದು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುತ್ತೋ ಯಾವುದೂ ತಂತಿ ತರಹ ಸುಲಭವಾಗಿ ಕರೆಂಟ್ ಹರಿಸುತ್ತೋ ಅದರ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಟೆನ್ಶನ್ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ (cloud to ground). ಈ ಸಮತೋಲನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಿತ್ಯ ಜರುಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ನಮಗೆ ಗೊತ್ತಾಗಲ್ಲ. ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ಗಳು ಮೋಡಗಳಿಂದ ಭೂಮಿ ತಲುಪುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಆದರೆ ಜೋರು ಮಳೆ, ಗುಡುಗು ಸಿಡಿಲಿನ ದಿವಸ ಮಾತ್ರ ಕೆಲವು ಮೋಡಗಳು ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಚಾರ್ಜ್ ಆಗಿರುತ್ತವೆ. ಆ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಸ್ಫೋಟಕ್ಕೊಂದೇ ‘ಸಿಡಿಲು’ ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ. ಇದು ತುಂಬಾ ಶಕ್ತಿಯುತ. ಇದು ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಬೀಳಿಸಬಲ್ಲದು, ಮರಗಳನ್ನು ಸೀಳಬಲ್ಲದು, ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಸುಡಬಲ್ಲದು. ಒಂದು ಬಲ್ಬ್ ಉರಿಯಲು 1 ಆಂಪ್ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಕರೆಂಟು ಸಾಕು. ಅದೇ ಒಂದು ಸಿಡಿಲಿನಲ್ಲಿ ಧುಮ್ಮಿಕ್ಕುವ ಕರೆಂಟು ಮೂವತ್ತು ಸಾವಿರ ಆಂಪ್! ಕಣ್ಣೀರಿನ ಹನಿಗೂ ಪ್ರವಾಹದ ನದಿಗೂ ಹೋಲಿಸಿ.
ಹಾಗಾದರೆ, ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿಯೇ ಯಾಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಜನ ಬಲಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ? ಭೂಗೋಳ, ಹವಾಮಾನ, ಸಾಮಾಜಿಕ- ಮೂರೂ ಅಂಶಗಳು ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಭೌಗೋಳಿಕ ಕಾರಣ ಬಹಳ ಸರಳವಾದದ್ದು. ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ಡೆಕ್ಕನ್ ಪ್ಲಾಟೋನಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಸಮತಟ್ಟಾದ ವಿಶಾಲವಾದ ಭೂಮಿ. ಕಾಡುಗಳಿದ್ದರೂ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯಿದ್ದೆಡೆ ಮರಗಳು ತುಂಬಾ ವಿರಳ. ಬೆಟ್ಟ ಗುಡ್ಡಗಳೂ ಇರಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಸಿಡಿಲಿಗೆ ಹರಿದು ತಣ್ಣಗಾಗಲು ಸೂಕ್ತ ಚಾನೆಲ್ಗಳೇ ಇಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಮಂದಿ ಮರಗಳ ಕೆಳಗೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ಹವಾಮಾನ ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ ಕರಾವಳಿ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಬಹಳ ಸ್ಫೋಟವಾಗಿ ಮುಂಗಾರಿಗೆ ಹೆಜ್ಜೆಯಿಡುತ್ತವೆ. ಉತ್ತರದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ವಿಪರೀತ ಹವಾಮಾನ ತಾರುಪೇರುಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತವೆ.
ಅಲ್ಲಿನ ನೆಲಕ್ಕೆ ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಾಪಟ್ಟೆ ಕಾವು ಹತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ನೆಲದ ಮೇಲಿನ ಗಾಳಿ ಆಕಾಶದ ಗಾಳಿಗಿಂತ ಬಿಸಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಬಿಸಿಯಾದ ಗಾಳಿ ತಣ್ಣನೆ ಗಾಳಿಗಿಂತ ಹಗುರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹಗುರವಾಗಿದ್ದು ಮೇಲೇರುವುದು ಸಹಜ. ಇದನ್ನು updraft ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಮೇಲೇರುವ ಗಾಳಿ ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ನೀರು, ಮಂಜು, ಹರಳುಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಗರ್ಭಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅದರಿಂದ ಆ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗುಡುಗು-ಸಿಡಿಲಿನ ಅಬ್ಬರ ಜಾಸ್ತಿಯೇ ಇದೆ.
ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ ಅಲ್ಲಿನ ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯ ಜನ ಕೃಷಿಕರು. ಹೊಲದಲ್ಲಿ ದುಡಿಯುತ್ತಾರೆ. ಕುರಿ-ಮೇಷಗಳನ್ನು ಮೇಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಗಲುಗಳನ್ನು ತೆರೆದ ಬಯಲುಗಳಲ್ಲಿ ಕಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸಮೃದ್ಧವಾದ ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಯೇ ಅವರಿಗೆ ಮಾರಕವಾಗಿದೆ.
ಹಾಗಾದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರವೇನು? ಸರ್ಕಾರ ಈ ಭಾಗದ ಜನರಿಗೆ ಚಂಡಮಾರುತಗಳ ಮುನ್ಸೂಚನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಮುತುವರ್ಜಿಯಿಂದ ತಲುಪಿಸಬೇಕು. ವಿಶೇಷ ಅರಿವು, ಪಿತೃಪ್ರಧಾನ ತರಬೇತಿ ಕೊಡಬೇಕು. ಜನರನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಅಲ್ಲಿ ಸಿಡಿಲಿನಿಂದ ಸುರಕ್ಷಿತ ಎಂಬ ಬಂಧಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು (faraday cages). ಜನರು ಒಳಹೋಗಿ ರಕ್ಷಣೆ ಪಡೆಯುವಂತಿರಬೇಕು. ಅದಕ್ಕಿಂತ ಸುಲಭವಾದುದು ಸಿಡಿಲನ್ನು ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ರವಾನಿಸುವಂತಹ ಎತ್ತರದ ಟವರ್ಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕು. ನಾವು ಭೂಗೋಳವನ್ನು ಹವಾಮಾನವನ್ನು ತಿದ್ದಲಾಗಲ್ಲ. ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ತಡೆಯಲಾಗಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ನಾವು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಲ್ಲವೇ?
